Hàng nghìn người có thể sớm được công nhận hoặc khôi phục quyền công dân Canada nếu dự luật mới được Quốc hội thông qua.
Dự luật C-3, có tên chính thức là “An Act to amend the Citizenship Act (2025)”, được thiết kế để loại bỏ những hạn chế từ quy định “giới hạn thế hệ đầu tiên” (First Generation Limit – FGL) đối với quyền công dân theo huyết thống. Dự luật không chỉ khôi phục quyền công dân cho những người bị ảnh hưởng mà còn cho phép truyền quyền công dân cho thế hệ sau, với điều kiện đáp ứng “bài kiểm tra về mối liên hệ mật thiết với Canada”.
Lần đầy tiên FGL được đưa vào Đạo luật về quyền công dân là vào năm 2009 – quy định trẻ em sinh ra ở nước ngoài có cha mẹ là công dân Canada theo huyết thống sẽ không được tự động công nhận quyền công dân. Trước đó, tất cả trẻ em có ba mẹ hoặc ba/mẹ là công dân Canada đều được hưởng quyền công dân bất kể nơi sinh.
Vào tháng 12 năm 2023, Tòa án Công lý Tối cao Ontario tuyên bố FGL là vi hiến vì tạo ra sự phân biệt đối xử giữa các nhóm công dân và vi phạm quyền di chuyển của người Canada. Chính phủ liên bang không kháng cáo phán quyết và thừa nhận rằng việc duy trì FGL ở hình thức hiện tại là không phù hợp.
Tòa án đã cho chính phủ sáu tháng để sửa đổi Đạo luật. Để đáp ứng yêu cầu này, vào tháng 5 năm 2024, chính phủ đã trình Dự luật C-71, nhằm điều chỉnh FGL bằng việc cho phép ngoại lệ đối với cha mẹ chứng minh được mối liên hệ mật thiết với Canada. Tuy nhiên, Dự luật C-71 không được thông qua và hết hiệu lực khi Quốc hội hoãn phiên họp vào tháng 3 năm 2025. Sau đó, Tòa án đã gia hạn thời hạn sửa đổi Đạo luật, gần đây nhất là đến ngày 20 tháng 11 năm 2025.
Để tạm thời xử lý vấn đề này, vào ngày 13 tháng 3 năm 2025, chính phủ đã ban hành các biện pháp lâm thời. Theo đó, những người bị ảnh hưởng bởi quy định FGL có thể nộp đơn xin cấp quyền công dân theo quyền quyết định (Discretionary grants of citizenship)*, với điều kiện cha mẹ của họ đáp ứng được “bài kiểm tra về mối liên hệ mật thiết với Canada.” Cụ thể, cha mẹ cần từng cư trú tại Canada ít nhất ba năm trước thời điểm sinh ra hoặc nhận nuôi đứa trẻ.
Ngày 5 tháng 6 năm 2025, Dự luật C-3 chính thức được trình lên Quốc hội. Để trở thành luật, dự luật này phải trải qua ba lần đọc, nhận được sự thông qua của cả Hạ viện và Thượng viện, sau đó thông qua phê chuẩn của hoàng gia.
Trong trường hợp Đạo luật về quyền công dân không được sửa đổi trước thời hạn ngày 20 tháng 11 năm 2025, Tòa án có thể tuyên bố các điều khoản vi phạm là vô hiệu hoặc yêu cầu diễn giải lại nhằm đảm bảo phù hợp với Hiến pháp.
Cần lưu ý, trẻ em chào đời trên lãnh thổ Canada vẫn tự động được công nhận là công dân Canada tại thời điểm sinh, bất kể quốc tịch của cha mẹ, ngoại trừ một số ngoại lệ như con của các nhà ngoại giao nước ngoài.
Theo các biện pháp tạm thời hiện hành, con của công dân Canada thế hệ thứ hai sinh ở nước ngoài – nếu chứng minh được mối liên hệ đáng kể với Canada – đã có thể nộp đơn xin quốc tịch Canada theo diện cấp quốc tịch theo quyền quyết định (Discretionary grants of citizenship), mà không cần phải chờ luật mới được thông qua.
Nguồn CIC news
* “Discretionary grants of citizenship” là hình thức cấp quốc tịch theo khoản 5(4) của Luật Quốc tịch Canada (Citizenship Act), cho phép Bộ trưởng Bộ Di trú, Tị nạn và Quốc tịch Canada (IRCC) cấp quốc tịch trong những trường hợp đặc biệt, khi người nộp đơn không đáp ứng đầy đủ các điều kiện tiêu chuẩn, nhưng có mối liên hệ mật thiết và đặc biệt với Canada.
